Communicatie

Communicatie, pre-verbale logopedie, eet- en drinkproblemen, verstandelijke beperking, ondersteunende communicatie en SI.

Wat is communicatie?

Communicatie is veel meer dan alleen praten. We communiceren de hele dag door, met woorden, geluiden, gebaren, gezichtsuitdrukkingen en lichaamstaal. Ook kijken, wijzen, lachen of iemand iets aangeven zijn manieren om contact te maken en iets duidelijk te maken.

Ieder kind ontwikkelt zich op zijn eigen tempo en op zijn eigen manier. Sommige kinderen beginnen al vroeg met praten, terwijl andere kinderen meer tijd of ondersteuning nodig hebben om contact te maken en zich te uiten.

Logopedie richt zich niet alleen op de ontwikkeling van spraak en taal, maar ook op het ondersteunen van de communicatie in brede zin. Daarbij kijken we naar wat een kind al kan, wat het nodig heeft en hoe we de communicatie in het dagelijks leven kunnen stimuleren.

Preverbale logopedie: communicatie vóór het praten

Preverbale logopedie richt zich op jonge kinderen die nog niet of nauwelijks spreken. Het gaat om de vaardigheden die voorafgaan aan het spreken en de eerste stappen in de communicatieontwikkeling. Al voordat een kind de eerste woordjes zegt, ontwikkelt het belangrijke communicatieve vaardigheden. Denk aan oogcontact, beurtwisseling, reageren op geluiden, brabbelen, wijzen en het begrijpen van eenvoudige woorden. Bij preverbale logopedie kijken we onder andere naar:

  • Het maken en onderhouden van contact.
  • Reageren op geluiden en stemmen.
  • Oogcontact en gedeelde aandacht.
  • Brabbelen en het maken van klanken.
  • Gebaren en wijzen om iets duidelijk te maken.
  • Het begrijpen van eenvoudige woorden en opdrachten.
  • Het aangeven van behoeften en gevoelens.

We stimuleren deze vaardigheden op een speelse manier en sluiten aan bij de belevingswereld van het jonge kind. Ouders worden hierbij nauw betrokken, zodat zij ook thuis de communicatieontwikkeling kunnen ondersteunen.

Eet- en drinkproblemen bij jonge kinderen

Naast communicatie kan logopedie ook ondersteuning bieden bij problemen met eten en drinken. Vooral bij jonge kinderen kunnen eet- en drinkvaardigheden zich anders ontwikkelen of moeilijk verlopen. Sommige kinderen hebben moeite met het drinken uit de borst of fles, de overgang naar vaste voeding of het leren kauwen en slikken.Mogelijke signalen zijn:

  • Moeite met drinken uit de borst of fles.
  • Veel verslikken, hoesten of kokhalzen tijdens het eten of drinken.
  • Moeite met het verwerken van verschillende structuren en smaken.
  • Alleen gladde voeding willen eten.
  • Moeite met kauwen of het verplaatsen van voedsel in de mond.
  • Een beperkte voedselkeuze of sterke weerstand tegen bepaalde voedingsmiddelen.
  • Langdurige of moeizame eetmomenten.

Logopedie bij kinderen met een verstandelijke beperking

Kinderen met een verstandelijke beperking kunnen op verschillende gebieden ondersteuning nodig hebben in hun communicatieontwikkeling. Dit geldt bijvoorbeeld voor kinderen met het syndroom van Down. De ontwikkeling van spraak, taal en communicatie verloopt bij deze kinderen soms anders of langzamer. Sommige kinderen begrijpen meer dan zij zelf kunnen vertellen. Andere kinderen hebben moeite met het begrijpen van taal, het vormen van zinnen of het verstaanbaar spreken. De logopedist kijkt naar de mogelijkheden en behoeften van het individuele kind. De behandeling kan zich richten op:

  • Het stimuleren van de taal- en spraakontwikkeling.
  • Het vergroten van de woordenschat en het taalbegrip.
  • Het verbeteren van de verstaanbaarheid.
  • Het ondersteunen van de mondmotoriek wanneer dit relevant is.
  • Het leren gebruiken van gebaren, pictogrammen of andere communicatiemiddelen.
  • Het vergroten van de communicatieve redzaamheid.

Ondersteunde communicatie

Niet ieder kind kan zich voldoende uitdrukken met gesproken taal. Voor sommige kinderen is het daarom prettig of noodzakelijk om communicatie op een andere manier te ondersteunen. Dit noemen we ondersteunde communicatie. Hierbij kunnen we gebruikmaken van:

  • Gebaren.
  • Foto’s en afbeeldingen.
  • Pictogrammen.
  • Communicatieborden.
  • Digitale communicatiehulpmiddelen.

Ondersteunde communicatie kan naast gesproken taal worden gebruikt, maar ook een alternatief zijn wanneer spreken (nog) niet mogelijk is. Het helpt kinderen om keuzes te maken, behoeften aan te geven, gevoelens te uiten en contact te leggen met anderen.

Sensorische informatieverwerking (SI) en communicatie

Sensorische informatieverwerking betekent dat ons lichaam voortdurend informatie uit de omgeving en ons eigen lichaam verwerkt. Denk aan geluiden, aanraking, beweging, smaak, geur en prikkels vanuit de spieren en gewrichten.

Bij sommige kinderen verloopt de verwerking van deze prikkels anders. Zij kunnen bijvoorbeeld gevoeliger reageren op geluiden, aanrakingen of bepaalde smaken en structuren. Andere kinderen hebben juist veel beweging of extra prikkels nodig om informatie goed te kunnen verwerken.

Dit kan invloed hebben op het dagelijks functioneren en soms ook op de communicatie. Een kind dat snel overprikkeld raakt, kan bijvoorbeeld moeite hebben met luisteren, contact maken of het verwerken van gesproken informatie. Ook kunnen sensorische gevoeligheden een rol spelen bij eet- en drinkproblemen.

Binnen de logopedie houden we rekening met de manier waarop een kind prikkels ervaart en verwerkt. We kijken bijvoorbeeld naar:

  • De invloed van prikkels op contact en communicatie.
  • De reactie op geluiden en stemmen.
  • De gevoeligheid voor smaken en structuren bij eten en drinken.
  • De behoefte aan beweging en lichamelijke activiteit.
  • De invloed van prikkels op de aandacht en het contact met anderen.

Sensorische informatieverwerking is een breed vakgebied. Wanneer er specifieke vragen of problemen spelen op dit gebied, kan samenwerking met een ergotherapeut of andere deskundige zinvol zijn.

Wanneer kan logopedie helpen?

Twijfel je over de communicatieontwikkeling van je kind? Of merk je dat je kind moeite heeft met contact maken, zich uiten, eten of drinken? Dan kan het zinvol zijn om advies te vragen aan een logopedist. Ook wanneer een kind nog niet praat, een ontwikkelingsachterstand heeft of op een andere manier communiceert, kan logopedie ondersteuning bieden.

Bij LogoComm kijken we naar het kind als geheel. Samen met ouders zoeken we naar mogelijkheden om de communicatie te stimuleren en het kind te helpen zich zo goed mogelijk te uiten.